Opis
Kultura, rozumiana szeroko, jako całokształt ludzkich działań, obnaża duchową rzeczywistość człowieka. Jest ona bowiem we wszystkich swych przejawach sposobem jego bytowania, wyznacza także możliwości i wytycza drogi urzeczywistniania właściwego mu powołania. Zapewne także dlatego zachęca, a nawet zmusza, nie tylko do opisu i jego analizy, lecz przede wszystkim do refleksji. Problematyka dotycząca kultury stanowi zbiór złożonych i powiązanych ze sobą zagadnień, których rozwiązania się wzajemnie warunkują. Obejmuje ona rozważania przedmiotowe i meta-przedmiotowe z uwzględnieniem perspektywy historyczno-filozoficznej. Należą do niej, prócz zwyczajowo umieszczanych w obrębie kultury działań artystycznych, naukowych i religijnych, także działalność polityczna, ekonomiczna i wychowawcza. Fakt ten powoduje konieczność podjęcia badań interdyscyplinarnych w obrębie samej filozofii (np. filozofii sztuki i estetyki, filozofii nauki, epistemologii, filozofii religii i teodycei, filozofii polityki i filozofii społecznej). Nade wszystko jednak nie chodzi o odpowiedź na pytanie „jak?”, lecz na pytanie „dlaczego?”, na pytanie o istotę kultury, zachodzących w niej zjawisk i przemian oraz ich konsekwencję i celowość. To zaś podstawową czyni refleksję nad sposobem istnienia kultury oraz nad istotą człowieka, jego miejscem w świecie, postawami moralnymi i preferencjami aksjologicznymi. Problemy współczesnej kultury, a zwłaszcza jej dość powszechnie diagnozowany kryzys, powodują, że podejmowane w tej książce zagadnienia, prócz tego, że niewątpliwie mają znaczenie teoretyczne, przekraczają wymiar filozoficznych, zamykających się w obrębie akademickiego dyskursu spekulacji i nabierają ważnego wymiaru praktycznego. Jeżeli bowiem człowiek jest jedynym twórcą, celem i adresatem tak szeroko rozumianej kultury, to właśnie wypracowanie w nim umiejętności refleksji i autorefleksji, rozumienia przyczyn i celów, podejmowania świadomego i odpowiedzialnego uczestnictwa w procesach kulturowych winno być przedmiotem refleksji. Zebrane w niniejszym tomie rozprawy i przyczynki traktują o wielu aspektach „bycia człowiekiem kultury”. Dociekania ich autorów są prowadzone w różnych obszarach, począwszy od historyczno-filozoficznego, lecz kształtującego współczesność, przez zagadnienia powinności i odpowiedzialności oraz uważanego dość powszechnie niemal za logo współczesnej kultury konsumpcjonizmu, aż do sztuki, polityki i współczesnego wymiaru śmierci. Prezentując w jednym tomie rozważania z odległych niekiedy regionów myśli filozoficznej, czynimy to w przekonaniu, że choćby w pewnym stopniu dotkną one kondycji człowieka i kultury. Spis treściWprowadzenie 7 KRZYSZTOF ŚLEZIŃSKI Filozofowie o kryzysie kultury 9 WOJCIECH MORSZCZYŃSKI Norma a normalność 26 SŁAWOMIRA RUCHAŁA Odpowiedzialność — rodzaje i uwarunkowania 40 WIESŁAW WALENTUKIEWICZ Poznawcze oraz kulturowe determinizmy nabywania języka 59 MAŁGORZATA JANKOWSKA Między młotem rozumu a kowadłem wiary. Kultura w dobie postsekularyzmu 81 MALWINA ROLKA Dionizos w supermarkecie. Nietzscheańska krytyka kultury wobec zjawiska konsumpcjonizmu 106 JUSTYNA KESLER Kultura konsumpcyjna — krytyka i obrona 128 MARTA MAŚKA Wietnam — między komunizmem a komercjalizacją kultury 149 JADWIGA MIĘKINA-PINDUR Przełamywanie współczesnego tabu. Kobiece doświadczanie choroby (świadectwa pisarek) 159 BARBARA WRONA Lęk przed śmiercią. Wybrane koncepcje polskich bioetyków 193 EWA TOMASZEWSKA W obronie wyobraźni 212 JUSTYNA GORZKOWICZ Sztuka Roberta Kuśmirowskiego jako transdyscyplinarna refleksja nad współczesnością 231 ANNA ŚLEZIŃSKA Apokryf nośnikiem kulturowych wartości 256 EWELINA KONIECZNA Obraz szkoły w kinie współczesnym. Konteksty społeczno-kulturowe 276 ANDRZEJ MAREK NOWIK Filozoficzne podstawy teorii cywilizacji i kultury Feliksa Konecznego 297 DARIUSZ JURUŚ Murray N. Rothbard — filozofia poszukująca polityki 323 LUCJAN WROŃSKI Konserwatywna krytyka liberalnej koncepcji wolności Johna Stuarta Milla 347 MAGDALENA MRUSZCZYK Myśli Karola Wojtyły o kulturze 364 TERESA BOJARSKA-SZOT O zastosowanych przez Arystotelesa i św. Tomasza kryteriach podziału cnót 382