Opis
Gdy prawo i instytucje zaczynają służyć bezwzględnej polityce, zamiast ją cywilizować i krępować, zniszczony zostaje jeden z fundamentów powojennego ładu europejskiego: wiara, że każda władza polityczna musi być władzą ograniczoną i kontrolowaną przez instytucje od niej niezależne, przede wszystkim sądy. Prawo, rule of law, efektywna kontrola sądowa, powaga wyroków, Konstytucja, wspólnota – to słowa klucze definiujące europejską filozofię sądzenia i istotę unijnego wymiaru sprawiedliwości. Myślenie w kategoriach tej filozofii jest polską racją stanu w tych niedobrych czasach w nieliberalnej Polsce A.D. 2020. Autor argumentuje, że stawką jest nasze dalsze trwanie w europejskiej wspólnocie prawa, której reguły i zasady z własnej woli zaakceptowaliśmy w 2004 r. i które były marzeniem oraz aspiracją całych generacji Polaków po 1945 r. albo... definitywny POLEXIT. Spis treściWykaz skrótów | str. 15 Od autora | str. 17 Martin Shapiro Foreword | str. 25 Martin Shapiro Słowo wstępne | str. 29 Prolog Dlaczego książka o unijnym sądzeniu 16 lat po Akcesji? | str. 33 1. Prawnik i Prawo Granicy | str. 33 2. Kontekst | str. 39 3. Przejmowanie państwa i obywatelskie TAK lub NIE | str. 42 4. Polityka resentymentu jako doktryna konstytucyjna | str. 56 5. Instytucja i fundamenty | str. 59 5.1. Wspólnota prawa: bez wojny | str. 59 5.2. Nie ma Unii bez sądu | str. 60 5.3. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej: Prawo – Etos – Trwanie – Przetrwanie | str. 63 5.4. Wierność unijnemu systemowi ochrony prawnej | str. 67 5.5. Sędziowska obietnica w prawie unijnym | str. 75 5.6. Czujne jednostki – prawdziwi strażnicy prawa europejskiego | str. 82 5.7. NIE dla samopomocy | str. 87 5.8. Prawo europejskie w sądach polskich | str. 89 Część pierwsza „Wspólnotowy umysł” | str. 93 1. Aktywizm sądowy. Mit i rzeczywistość | str. 95 1.1. Problem i terminologia | str. 95 1.2. Jak pisać o Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej i jak rozumieć jego rolę? | str. 101 2. Uzurpacja („aktywizm”) funkcji prawodawczej czy obrona systemu prawnego przed dezintegracją? | str. 104 3. Jak rozumuje sędzia unijny? | str. 106 3.1. Model | str. 106 3.1.1. Sprawy łatwe – trudne i pytanie o dyskrecjonalność sędziowską | str. 106 3.1.2. Sędzia unijny w świecie niedoskonałego tekstu | str. 112 3.1.3. Trzy konteksty rozumowania sędziego Trybunału Sprawiedliwości | str. 113 Podsumowanie. Od sądowego aktywizmu do unijnej racjonalności argumentacyjnej | str. 119 Część druga „Wspólnotowa metoda”. Teoria i aplikacja | str. 122 1. Teoria | str. 122 1.1. Filozofia art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej i wspólnota prawa | str. 122 1.2. Pluralizm argumentacyjny | str. 125 1.3. Spójność powiązania argumentów | str. 126 1.4. Substrat unijnej rozumności: zasady, | str. , wartości | str. 128 2. Unijna metoda. Aplikacja | str. 129 2.1. Od „ducha” i systemu Traktatu do bezpośredniego skutku prawa europejskiego | str. 130 2.2. Łączenie i konstruowanie argumentów wzajemnie się wspierających. Sprawa ADBHU | str. 133 2.3. Porządki pierwszeństwa argumentów w ramach spójnego systemu kontroli sądowej. Sprawa Les Verts | str. 135 2.4. W obronie integralności systemu prawnego. Sprawa Foto-Frost | str. 140 3. Europejska filozofia sądzenia. W służbie wspólnoty prawa i obywateli | str. 146 4. Precedens w prawie europejskim | str. 155 4.1. Europejski precedens. Nie „czy?”, ale „jak?” | str. 155 4.1.1. Fundamenty traktatowe | str. 159 4.1.2. Fundamenty proceduralne | str. 163 4.2. Unijna ścieżka precedensu | str. 164 4.2.1. Rekonstrukcja | str. 164 4.2.2. Aplikacja | str. 167 4.2.3. Problem instrumentalizacji precedensu | str. 173 4.2.4. Precedens i aktorzy integracji | str. 174 4.2.5. Precedens i sąd wobec wyzwania „zmiany” | str. 177 4.3. Jakość precedensu i tożsamość sądu | str. 179 5. Dialog sądowy w prawie europejskim | str. 184 5.1. Unijny dialog sądowy. Postępowanie prejudycjalne | str. 186 5.1.1. Dialog jako istota postępowania prejudycjalnego | str. 188 5.1.2. Dialog i podział jurysdykcji na podstawie art. 267 TFUE | str. 193 5.1.3. Artykuł 267 TFUE i jurysdykcja Trybunału Sprawiedliwości | str. 197 5.1.4. W kierunku dialogu kontrolowanego | str. 200 5.1.4.1. Sprawy Foglia v. Novello jako cezura jurysdykcyjna | str. 200 5.1.4.2. Warunki dostępu sądów krajowych do Trybunału Sprawiedliwości | str. 213 5.1.5. Jaki dialog? | str. 218 5.2. Dialog sądowy w europejskiej wspólnocie sądów. Trybunał Sprawiedliwości v. Europejski Trybunał Praw Człowieka | str. 227 5.3. Sądowy dialog w działaniu. Sąd nad rzecznikiem (adwokatem) generalnym w Trybunale Sprawiedliwości | str. 234 5.3.1. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka | str. 235 5.3.2. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości | str. 237 5.3.3. W kierunku konwergencji | str. 246 5.4. Sądowy dialog konstytucyjny i wspólnota sędziów | str. 248 5.5. Sądowy dialog i sędziowski temperament | str. 252 6. Wspólnotowa chain novel. Sędzia jako krytyk, twórca i kontynuator tradycji orzeczniczej | str. 253 6.1. Ronald Dworkin i koncepcja