Opis
Książka jest krytyczną rekonstrukcją, obroną i pogłębieniem Solomonowej teorii emocji, kontestującej (i, w zamierzeniu autora, przezwyciężającej) konceptualną opozycję rozumu i emocji na gruncie właściwej dla etyki racjonalności praktycznej. Poglądy autora przedstawiono poprzez pryzmat przyświecającego mu założenia głoszącego, że emocje mogą (i powinny!) być skutecznymi strategiami dobrego, tj. moralnego i jednocześnie szczęśliwego życia. W Solomonowej koncepcji, mimo jej inspiracji Sarte'owskim ujęciem emocji jako "magicznych transformacji świata", nieświadomość emocji nie jest traktowana jako świadectwo ich nieracjonalności. Emocje uważa się tu za (przynajmniej!) potencjalnie racjonalne. Jako takie są one właśnie strategiami dobrego życia. W tym ujęciu emocje pojmuje się jako sądy wartościujące, które nie tylko konstytuują świat jednostkowego doświadczenia (surrealność), ale także kreują "ja" i obiekty emocji. Tak pojęte emocje mają nie tylko wielki wpływ na moralne postępowanie człowieka - sam etyczny osąd widziany jest tu jako osąd emocjonalny. Ważną częścią książki jest fragment poświęcony Solomonowej koncepcji duchowości, którą autorka książki traktuje jako konceptualne dopełnienie przedstawionej teorii emocji. W ujęciu Solomona emocje nawet najlepiej użyte, są egocentryczne, zatem koncentrują podmiot na jego, zawsze w pewnej mierze ograniczonym, dobru. Duchowość jako meta-emocja przezwycięża egocentryzm emocjonalnego nastawienia poprzez uzgodnienie ludzkiego dobrostanu z dobrem innych ludzi i Natury. W ten sposób wieńczy ona moralny rozwój człowieka i uszlachetnia jego subiektywne poczucie szczęścia. Spis treściWstęp 7 I. Zasadnicze kontrowersje wokół emocji jako przedmiotu badań 15 I.1. Problematyczne definiowanie emocji 15 I.2. Emocje nie tworzą naturalnego rodzaju 24 I.3. Emocje a inne zjawiska afektywne 39 I.3.1. Emocje a nastroje 40 I.3.2. Emocje a temperament, styl afektywny i dyspozycje osobowościowe (afektywne cechy) 46 I.3.3. Emocje a sentymenty 48 I.4. Walencyjność 50 II. Emocjonalna konstytucja świata 66 II.1. Rehabilitacja subiektywności 66 II.2. Surrealność versus Rzeczywistość 70 II.3. Konstruowanie „Ja” 74 II.4. Emocje jako konstytucyjne sądy 86 II.4.1. Na czym polega konstytucyjna funkcja emocji? 86 II.4.2. Emocje jako osobiste mitologie 91 II.4.3. Emocje jako ideologie 93 II.5. Obronny charakter emocji 106 II.6. Pokonywanie siebie 114 III. Dekonstrukcja mitów na temat emocji 117 III.1. Emocje nie są uczuciami 117 III.2. Emocje nie są pasywne 129 IV. Emocje jako sądy wartościujące 151 IV.1. Intencjonalność 151 IV.2. Cechy emocji jako osądu 163 IV.2.1. Spontaniczność 164 IV.2.2. Przedrefleksyjność 168 IV.2.3. Oceniający charakter 172 IV.2.4. Konstytutywność 173 IV.2.5. Systematyczność 175 IV.2.6. Egocentryzm 179 IV.2.7. Istotne związanie z pożądaniami 181 IV.2.8. Powiązanie z ekspresją w działaniu w nieprzyczynowy sposób 183 IV.2.9. „Beznamiętność” jedynie w patologicznych okolicznościach 187 IV.2.10. Szczególny akt osądu nietożsamy z treścią zdaniową 188 IV.2.11. Utrzymujące się i strukturalne orzeczenia 190 V. Racjonalność emocji 194 V.1. Emocje nie są irracjonalne 194 V.2. Emocje jako racjonalne aktywności podmiotu 217 V.3. Rewizja współczesnego ujmowania racjonalności 235 VI. Moralne znaczenie emocji. Emocjonalny dobrostan jako wyraz moralnego i duchowego rozwoju człowieka 260 VI.1. Specjalny status moralnego osądu jako osądu emocjonalnego. Teoria Solomona a internalizm i eksternalizm w etyce 260 VI.2. Moralne znaczenie wybranych rodzajów emocji 273 VI.2.1. Moralne oburzenie 273 VI.2.2. Żal 276 VI.2.3. Wdzięczność 297 VI.3. Duchowość jako rozszerzająca ego perspektywa doświadczania świata 303 VI.3.1. Szczęście, integracja emocjonalna i duchowość 303 VI.3.2. Duchowość jako pasja 311 VI.3.3. Wdzięczność jako zasadniczy wymiar duchowego ustosunkowania się do życia 322 VII. Krytyka przedstawionej teorii emocji 330 VII.1. Krytyka emocji jako osądu 333 VII.1.1. Ronald de Sousa o paradoksalnym charakterze koncepcji emocji jako osądu 334 VII.1.2. Zrewidowana koncepcja emocji jako osądu (James a koncepcja emocji Solomona) 338 VII.2. Solomon jako egzystencjalista. Egzystencjalizm jako humanizm w ujęciu Ronalda de Sousy 354 Zakończenie 365 Bibliografia 378