Opis
Niniejsza praca jest historycznoprawnym studium, które po raz pierwszy w literaturze prawniczej przedstawia obraz zmagań kodyfikacyjnych w zakresie procedury cywilnej i ich uwarunkowań w Drugiej Rzeczypospolitej i Polsce Ludowej. Monografia traktuje o dziejach kodyfikowania polskiego procesu cywilnego na tle ewolucji tej gałęzi prawa w Europie i w świetle „rewolucji” w Polsce po drugiej wojnie światowej. Rozważania prowadzone są w kontekście zagadnienia elementów prywatnych i publicznych w procesie cywilnym, mających fundamentalne znaczenie dla kształtu i treści ustawy procesowej. Przedstawiono zarówno przebieg dwukrotnie podejmowanych w Polsce prac kodyfikacyjnych w zakresie procedury cywilnej, jak i dyskusję nad modelem ustawy procesowej w aspekcie wyznaczenia relacji pomiędzy jednostką a państwem. Monografia składa się z dwóch części: elementy prywatne i publiczne w postępowaniu spornym przed sądem pierwszej instancji oraz elementy prywatne i publiczne w systemie środków odwoławczych, które zostały poprzedzone obszernymi wprowadzeniami, zakreślającymi historyczno-polityczne, prawnoporównawcze i teoretyczne tło zasadniczych rozważań. Omówiono w nich ewolucję procesu cywilnego w XIX i XX w. w zachodniej Europie, a także odznaczający się wyraźną specyfiką socjalistyczny proces cywilny, jak też zagadnienie środków odwoławczych w nowożytnym procesie cywilnym w kontekście interesów państwa i jednostki. Studium zawiera elementy porównawcze. W odniesieniu do konstrukcji projektowanych w Polsce Odrodzonej wykraczają one poza dzielnicowe ustawy procesowe. Rozważania dotyczące dekodyfikacji i rekodyfikacji postępowania cywilnego w Polsce po drugiej wojnie światowej prowadzono z uwzględnieniem zmian zachodzących w prawie pozostałych państw demokracji ludowej w Europie oraz ich zasadniczego wzorca – radzieckiego postępowania cywilnego. Spis treściSpis treści Wstęp / 9 Część pierwsza Elementy prywatne i publiczne w postępowaniu spornym przed sądem pierwszej instancji R o z d z i a ł 1 Uwagi wprowadzające / 19 1.1. Ewolucja procesu cywilnego w XIX I XX wieku / 19 1.2. Socjalistyczny proces cywilny / 29 R o z d z i a ł 2 Wstępne założenia i koncepcje zasad polskiego procesu cywilnego (1917–1918) / 35 2.1. Początki prac nad polską procedurą cywilną / 35 2.2. Status quo – dzielnicowe ustawy postępowania cywilnego / 40 2.3. Zasady procesu cywilnego w świetle uchwał komisji warszawskiej i obrad komisji krakowskiej / 44 2.4. „Ustność czytania” czy obszerna podstawa pisemna ustnej rozprawy? / 48 2.5. Problem zakresu władzy dyskrecjonalnej sędziego na tle rozwiązań w procedurze cywilnej austriackiej, węgierskiej, zuryskiej, berneńskiej oraz niemieckiej i rosyjskiej / 53 2.6. Przysięga czy przesłuchanie stron? / 65 2.7. Wpływ wyroków karnych na proces cywilny / 71 2.8. Udział prokuratora w postępowaniu cywilnym / 75 R o z d z i a ł 3 Postępowanie sporne przed sądem pierwszej instancji w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Drugiej Rzeczypospolitej / 83 3.1. Sekcja prawa cywilnego procesowego / 83 3.1.1. Założenia kodyfikacji procesu cywilnego. Socjalizacja / 83 3.1.2. Skład sekcji postępowania cywilnego / 90 3.1.3. Prace sekcji postępowania cywilnego (przebieg prac) / 99 3.1.4. Dwa języki prawnicze / 108 3.2. Projekty o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz ich późniejsze zmiany do noweli z 1932 roku / 110 3.2.1. Referat Józefa Skąpskiego – Postępowanie. Część ogólna / 110 3.2.2. Referat Franciszka Ksawerego Fiericha o postępowaniu przed sądami okręgowymi i koreferat Maurycego Allerhanda / 122 3.2.3. Projekt Tadeusza Dziurzyńskiego o postępowaniu przed sądami powiatowymi (grodzkimi) / 134 3.2.4. Projekt Jana Jakuba Litauera – Tytuł o dowodach / 138 3.2.5. Projekt Wiktoryna Mańkowskiego o wyrzeczeniach sądowych / 153 R o z d z i a ł 4 Postępowanie sporne w pierwszej instancji w pracach nad nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego z 20 lipca 1950 roku / 159 4.1. Zmiany prawa cywilnego procesowego przed nowelizacją z 20 lipca 1950 roku i ograniczanie drogi procesu cywilnego (postępowanie niesporne, państwowy arbitraż) / 159 4.2. Postępowanie przed pierwszą instancją w świetle prac Komisji Konsultacyjno-Naukowej nad ustawą z 20 lipca 1950 roku / 168 4.3. Wzorzec radziecki w polskiej ustawie z 20 lipca 1950 roku / 182 4.4. Czechosłowacki (1950), bułgarski (1952) i węgierski (1952) kodeks postępowania cywilnego / 189 R o z d z i a ł 5 Postępowanie sporne przed pierwszą instancją w pracach nad nowym kodeksem postępowania cywilnego w Ministerstwie Sprawiedliwości w latach 1951–1955 / 197 5.1. Prace przygotowawcze Komisji Reformy Procesu Cywilnego / 197 5.2. Konsultacje wstępnych założeń projektu kodeksu postępowania cywilnego / 200 5.3. Konferencja procesualistów 26 listopada 1952 roku i kolejne redakcje projektu / 207 R o z d z i a ł 6 Postępowanie sporne przed pierwszą instancją w pracach Komisji Kodyfikacyjnej nad projektem kodeksu postępowania cywilnego i w pracach ministerialnych do uchwalenia kodeksu / 221 6.1. Wstępne za