Opis
Monografia opisuje społeczne praktyki wykluczenia oraz tolerancji obecne we współczesnej polskiej przestrzeni publicznej. Tło teoretyczno-metodologiczne stanowi krytyczna analiza dyskursu. W pierwszej części autorka omawia wielość ścieżek, koncepcji i perspektyw badań dyskursu oraz proponuje własną konceptualizację tej kategorii badawczej. Część druga prezentuje obraz relacji między podmiotami wybranych dyskursów (feministycznego, nacjonalistycznego, narodowo-prawicowego, kościelnego i dyskursu „Tygodnika Powszechnego”) zrelatywizowanych do wskazanych w tytule praktyk wykluczenia i tolerancji. Przedstawione w pracy analizy koncentrują się na wyłonieniu z dyskursywnych światów jednostek/grup postrzeganych w kategorii Innego oraz na rekonstrukcji dyskursywnego obrazu Innych, a także Swoich. Ogląd wybranych dyskursów uwzględnia również płaszczyznę aksjologiczną i ideologiczną, ponieważ dyskursywna konceptualizacja świata to wypadkowa intersubiektywnie podzielanych wartości, przekonań, schematów myślenia, które polaryzują stanowiska i wpływają na stosunek wobec Innych, generując akty wykluczenia bądź tolerancji. Spis treściSpis treści Wstęp / 7 Część pierwsza Projekt badawczy i rozważania wokół jego kontekstów teoretyczno-metodologicznych 1. Współczesne badania nad dyskursem – wielość ścieżek, wielość koncepcji, wielość perspektyw badawczych / 13 2. Kategoria dyskursu – próba konceptualizacji pojęcia / 26 3. Perspektywa badawcza – uzasadnienie wyboru / 48 4. Kategorie Innego, Swojego i Obcego / 59 5. Porządek rozważań – kryteria podziału przestrzeni komunikacyjnej Część druga Dyskursy dyskryminacji i tolerancji 1. Dyskurs feministyczny jako przestrzeń tolerancji i dyskryminacji / 77 1.1. W perspektywie dyskursywnej i międzydyskursywnej – ustalenia porządkujące / 77 1.2. Akty tolerancji i wykluczenia na płaszczyźnie ideacyjnej: stereotypy, wyobrażenia, projekty rzeczywistości / 79 1.3. Dyskursywne praktyki terapeutyczne. Próby publicznego uprawomocnienia spraw wykluczonych / 91 1.4. Akty dyskryminacji i tolerancji w relacjach międzydyskursywnych na poziomie interakcyjnym / 98 1.5. Podsumowanie / 112 2. Dyskursy ideologiczne z kategorią narodu w centrum pola ideologicznego / 114 2.1. Dyskurs nacjonalistyczny / 115 2.1.1. Zarys tożsamości i jej kategorie konstytutywne / 115 2.1.2. Tradycjonalizm a liberalizm – źródła aktu wykluczenia / 119 2.1.3. W roli Wroga – stosunek do Unii Europejskiej / 125 2.1.4. Rola historii w dyskursie nacjonalistycznym / 131 2.1.5. Demoliberałowie jako wróg polityczny i moralny / 135 2.1.6. Wobec innych nacji / 140 2.1.7. Etykietowanie jako akt wykluczenia / 144 2.1.8. Podsumowanie / 148 2.2. Dyskurs prawicowy / 148 2.2.1. Kreacja tożsamości narodowej – kategorie Polski, Polaka, polskości / 149 2.2.2. Władza jako kategoria dyskursu narodowo-prawicowego / 161 2.2.3. Inność światopoglądowa – postawy, wartości, relacje międzydyskursywne / 171 2.2.4. Podsumowanie / 188 2.2.5. Dyskurs polityczny a media / 190 3. Dwa oblicza dyskursu katolickiego / 194 3.1. Dyskurs Kościoła katolickiego / 195 3.1.1. Obszar badań i procedury analityczne / 195 3.1.2. Przestrzeń dialogu / 197 3.1.3. Kościół katolicki a społeczeństwo – dualistyczna wizja świata i problem uniwersaliów kulturowych / 212 3.1.4. Podsumowanie / 220 3.2. Dyskurs „Tygodnika Powszechnego” / 223 3.2.1. Konceptualizacja aktorów społecznych – Inny jako Drugi / 223 3.2.2. Dialog jako reguła dyskursu tolerancji / 230 3.2.3. Strategie porozumienia na płaszczyźnie interakcyjnej: układ partnerski / 240 3.2.4. Podsumowanie / 251 Zakończenie / 255 Literatura / 259 Summary / 273 Zusammenfassung / 274