Opis
Ludzie byli i są zafascynowani drzewami, dawniej uważali je za uosobienie bóstw, wierzyli w ich nadprzyrodzone moce, a lasy będące skupiskami drzew w większej liczbie budziły grozę, ale też dawały pożywienie, schronienie i opał, co wielokrotnie pozwalało przetrwać trudne okresy historyczne lub klimatyczne. Dziś także drzewa i lasy są obecne w świadomości językowej i kulturowej ludzkości. Głównie to właśnie drzewom nadąjemy miano pomników przyrody, ceniąc ich długowieczność i ważność dla danej społeczności. Drewno pozyskiwane z drzew stało się materiałem, który znacznie przyczynił się do rozwoju kultury, np. jako budulec, ale też jako główny składnik papieru z celulozy produkowanego na masową skalę od XIX wieku, co sprawiło, że przechowywanie, przekazywanie i przetwarzanie większych ilości informacji doprowadziło jak w czasach historycznych do ponownego skoku w rozwoju nauki, gospodarki a zwłaszcza kultury w XX wieku, czyniąc je bardziej dostępnymi dla przeciętnego mieszkańca ziemskiego globu. Słowianie na przestrzeni wieków szczególnie blisko byli związani z przyrodą, więc obecność motywów powiązanych z drzewami i lasem w językach, literaturach i kulturach narodów słowiańskich jest silnie zaakcentowana. Drzewostan słowiański jako tytuł jest tutaj rozumiany w dwojaki sposób: termin wywodzący się z nauk leśnych, mówiący o wzajemnym oddziaływaniu na siebie drzew znajdujących się na pewnym obszarze (w rozumieniu metaforycznym: oddziaływanie drzew na język, literaturę i kulturę narodów słowiańskich), ale także w drugim znaczeniu, które odnosi się do postrzegania drzew historycznie i współcześnie przez człowieka - twórcę. Spis treściWstęp 7 Aleksander Wojciech Mikołajczak Drzewne i drewnopodobne przybory i materiały piśmienne w perspektywie antropologii kulturowej 11 Część I. SŁOWIAŃSKI DRZEWOSTAN JĘZYKOWY 27 Magdalena Baer Lipa jako okaz językowy widziany z polskiej i chorwackiej perspektywy 29 Goranka Blagus Bartolec, Ivana Matas Ivanković Drveće u hrvatskim poslovicama 41 Željka Čelić Od drveta se ne vidi šuma. Jezične karakteristike latinskih, hrvatskih i ruskih dendronima 53 Tetyana Fuderer Strani dendronimi u hrvatskom i ukrajinskom jeziku: dvojezični glosar dendronima stranog podrijetla kao prilog dopunjenom izdanju hrvatsko-ukrajinskog obostranog rječnika 63 Karina Giel Nazwy drzew i krzewów w słowniku obrazkowym – na materiale chorwackim i polskim, z uwzględnieniem łaciny i języka angielskiego 75 Lubomír Hampl Drzewa i ich owoce obecne w słowiańskiej sferze frazeologii 89 Jolanta Kur-Kononowicz O symbolice sosny w poezji słowiańskiej (ujęcie lingwistyczne) – wybrane przykłady 101 Snježana Lepir “Tree Proverbs” in Serbian and English: A Contrastive Approach 117 ??????? ???????? ?? ????? ???????? ?? ?????? ??????? ? ??????????? ????????????? ? ?????????? ?? ? ????????? ???????? 129 Dušan-Vladislav Paždjerski Kaszubskie nazwy drzew i wyrazów pochodnych w Słowniku pomorskim czyli kaszubskim Stefana Ramułta 143 Roman Sliwka Dendrologia nazwisk czeskich. O czeskich nazwiskach powstałych od nazw drzew i krzewów 153 Mariola Walczak-Mikołajczakowa Pseudonimy bułgarskich literatów utworzone od nazw drzew 171 Część II. SŁOWIAŃSKI DRZEWOSTAN KULTUROWO-LITERACKI 181 Ivančica Banković-Mandić, Arnalda Dobrić Lipa u povijesnoj i suvremenoj društvenoj svijesti Hrvata 183 Wojciech Browarny Dendrohistorie. Symboliczna kolonizacja drzew pomnikowych na Dolnym Śląsku 193 Marlena Brzozowska Drzewa w krajobrazie powiatu wysokomazowieckiego – wybrane aspekty 211 Rafał Dymczyk Symbolika cyprysów w słowiańskich klasztorach Świętej Góry Athos 227 Paweł Dziadul Apotropaiczna moc głogu i magiczno-rytualne praktyki przeciwko wampirom w serbskich narracjach ludowych 237 Anna Gawarecka „Nie było nas, był las“, czyli wieczna wojna w cieniu wiązów 249 ??? ??????? ?? ??????? ?????????? ?? ??. ?II ?? ???????????? ????? ?? ??. ??????????-????? 269 Joanna Kobylańska Słowiańskie drzewo życia jako symbol współczesnego odrodzenia rodzimowierstwa na przykładzie Drogi do Nawi Tomasza Duszyńskiego 283 Kazimierz Maciąg Leśna „kalokagatija” Adama Kozłowieckiego (1874–1949) 291 Jan Pešina Husovy lípy, Žižkovy duby. Drzewa – pomniki przyrody jako czeskie miejsca pamięci 303 Adrian Pilarski Leśne demony i święte dęby – drzewa a mitologia Słowian w twórczości Karela Jaromira Erbena 319 Noty o autorach 333 Bibliographical Notes on Authors 339