Opis
Zbiór esejów z różnych dziedzin psychologii, a także antropologii kulturowej, paleogeografii i geologii, socjologii, filozofii politycznej, filozofii religii, teologii, historii, orientalistyki, kulturoznawstwa, leksykografii, pedagogiki, genetyki i archeologii, inspirowanych teorią czynności Profesora Tadeusza Tomaszewskiego i powiązanym z nią modelem sytuacji. Autorzy pokazują, co współczesna nauka wnosi do rozumienia pojęcia sytuacji i co niemal pół wieku po ukazaniu się tekstu Profesora (Człowiek w sytuacji, PWN, 1975) możemy powiedzieć nowego o człowieku w wielości sytuacji, których jest on podmiotem. Oddając do rąk Czytelnika tę monografię, chcemy zwrócić uwagę na jeszcze jeden, ważny aspekt: otóż w warunkach, gdy aktualność obowiązujących paradygmatów naukowych zmienia się sezonowo, propozycja Tadeusza Tomaszewskiego może być przykładem pożytku z trwałości ustaleń opartych na rzetelnej wiedzy. Możliwość odniesienia się do nich (czy to na zasadzie aprobaty, czy negacji) staje się argumentem na rzecz wartości tradycji w nauce. A collection of essays from various fields of psychology, as well as cultural anthropology, paleogeography and geology, sociology, political philosophy, philosophy of religion, theology, history, oriental studies, cultural studies, lexicography, pedagogy, genetics and archeology – inspired by Professor Tadeusz Tomaszewski’s theory of activity and related to the underlying situational model. The authors demonstrate what contemporary science brings to the understanding of the concept of a situation, and now, nearly half a century after the publication of Professor Tomaszewski’s text (Humans in situation, PWN 1975) what new insights we have about a human being in the multiplicity of situations he or she finds themselves in. Spis treściBarbara Bokus, Ewa Kosowska Człowiek w sytuacji. Wprowadzenie do lektury 11 Część I. Kontekst sytuacyjny, kontekst kulturowy, ekosystem Wiesław Łukaszewski Sytuacja psychologiczna i zmiana psychologiczna 29 Ewa Kosowska Kontekst sytuacyjny a kontekst kulturowy 42 Maria Łanczont, Teresa Madeyska Przyrodnicze elementy egzystencjalnej i behawioralnej sytuacji łowcy paleolitycznego (na przykładzie badań na północno-wschodnim przedpolu Karpat) 59 Część II. O sprawczej sile sytuacji, wpływie ideologii oraz wyznacznikach niezależności podmiotu od nacisków sytuacji Maria Materska Sprawcza siła sytuacji 75 Janusz Reykowski Definicje społecznych sytuacji zadaniowych a ideologia 83 Iwona Jakubowska-Branicka Człowiek w niewoli nienawistnych narracji 100 Maria Jarymowicz Podmiotowość w sytuacjach przemian społecznych. Emocje jako wyznaczniki niezależności podmiotu od nacisków sytuacji 118 Anna Ziębińska-Witek Człowiek w sytuacji granicznej w kontekście ekspozycji muzealnych 145 Część III. Człowiek wśród ludzi, rzeczy i informacji Adam Bartoszek Jednostka w sytuacji definiowania społecznych zobowiązań – socjologiczny fenomen interakcji w przestrzeni międzyludzkiej 159 Janusz Kirenko, Anna Bieganowska-Skóra Człowiek w sytuacji niepełnosprawności – nowe spojrzenie 187 Andrzej Waśkiewicz Ludzie pośród rzeczy. Ilu ich potrzebują, by żyć ze sobą zgodnie? 199 Michał Bilewicz, Ewa Romańczuk Człowiek w sytuacji deprywacji. Badanie uprzedzeń w kontekście kryzysu gospodarczego w Hiszpanii 216 Maria Ledzińska Człowiek w obliczu przeciążenia informacyjnego: o sytuacjach trudnych w dobie przemian ogólnoświatowych 232 Część IV. O sytuacji człowieka wiary – spojrzenie teologa, filozofa religii, historyka starożytności, arabisty Ksiądz Andrzej Draguła Człowiek w sytuacji. Wyznaczniki teologiczne 255 Zbigniew Mikołejko Droga do Emaus: człowiek w sytuacji zwątpienia 267 Przemysław Piwowarczyk Strategie kontaktu z sacrum w sytuacji niepewności i zagrożenia (na podstawie chrześcijańskich źródeł z obszaru późnoantycznego Egiptu) 286 Katarzyna Pachniak Muzułmanie w Europie a dżihadystyczny islam 302 Część V. Człowiek w sytuacji: analiza referencyjna wypowiedzi Anna Gomóła Człowiek w sytuacji. Uwagi do manifestu Juliana Ochorowicza Naprzód! 321 Józef Maciuszek Jak kontekst wpływa na znaczenie przekazu; o rozumieniu pośrednich i niedosłownych wypowiedzi (metafory, ironia, pośrednie akty mowy, wieloznaczności) 338 Ewa Rudnicka Słownik – refleksje nad sytuacją zadaniową 360 Grażyna Czetwertyńska Sytuacja nauczycieli języka polskiego i wiedzy o Polsce w szkołach polskich za granicą 383 Rafał Godoń Sytuacyjność doświadczenia pedagogicznego 395 Część VII. Człowiek jako przedmiot badania i człowiek jako podmiot badający Magdalena Fikus Człowiek wobec genów 407 Karol Szymczak Sytuacja badacza z perspektywy archeologa – uwikłania nie tylko terminologiczne 417 *** Łukasz Tanaś Profesor Tadeusz Tomaszewski z perspektywy młodego pokolenia psychologów 431 *** Barbara Bokus, Ewa Kosowska About the book Humans in situations not only from a psychologist’s perspective. Studies inspired by the theory of Tadeusz Tomaszewski 441 *** Indeks osób 459