Opis
Autorzy omawiają najważniejsze kwestie z zakresu bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni zarówno z perspektywy prawa, jak i technologii. W opracowaniu przedstawiono m.in.: • najistotniejsze regulacje wpływające na obszar cyberbezpieczeństwa, w tym najnowsze unormowania UE w tym zakresie, łącznie z dyrektywą NIS2; • mechanizmy ochrony prawnej związane z naruszeniami danych osobowych; • procedury postępowania w zakresie zabezpieczenia dowodów elektronicznych; • najważniejsze zasady, które należy uwzględnić w budowanych programach cyberhigieny dla użytkowników; • cyberbezpieczeństwo jako proces oraz mierniki jego oceny; • przegląd najważniejszych zabezpieczeń technicznych, w tym związanych z kryptograficzną ochroną danych; • procedury postępowania w przypadku wystąpienia incydentu; • strategie ataku i obrony w cyberprzestrzeni; • nowe techniki kwantowe rzucające wyzwanie wszystkim dotychczasowym założeniom, według których budowane są obecne systemy cyberbezpieczeństwa. Publikacja jest przeznaczona dla każdego, komu bliska jest kwestia bezpieczeństwa danych i informacji w sieci. Będzie cennym źródłem wiedzy dla operatorów usług kluczowych i dostawców usług cyfrowych, a także specjalistów zajmujących się na co dzień zagadnieniami z obszaru bezpieczeństwa IT oraz zarządzaniem incydentami i audytem wewnętrznym struktur IT, pracowników organów administracji publicznej, jak i prawników – sędziów, prokuratorów, adwokatów i radców prawnych. Zainteresuje również studentów nauk humanistycznych, kierunków technicznych oraz uczelni wojskowych. Spis treściWYKAZ SKRÓTÓW | str. 13 WSTĘP | str. 19 CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO PROBLEMATYKI CYBERBEZPIECZEŃSTWA ROZDZIAŁ I PODSTAWOWE POJĘCIA IbPODSTAWYbPRAWNE BEZPIECZEŃSTWA WbCYBERPRZESTRZENI | str. 25 Pojęcia cyberbezpieczeństwa i cyberprzestrzeni | str. 25 1.1. Wprowadzenie | str. 25 1.2. Pojęcie cyberprzestrzeni | str. 27 1.3. Pojęcie cyberbezpieczeństwa | str. 31 Cyberbezpieczeństwo jako przedmiot badań | str. 37 Podstawy prawne cyberbezpieczeństwa | str. 42 3.1. Regulacje cyberbezpieczeństwa w działalności ONZ | str. 42 3.2. Inicjatywy legislacyjne Rady Europy | str. 47 3.3. Dorobek prawny Unii Europejskiej | str. 49 ROZDZIAŁ II TECHNOLOGIE TELEINFORMATYCZNEb– PODSTAWY, ROZWÓJ IbBEZPIECZEŃSTWO SYSTEMÓW TELEINFORMATYCZNYCH | str. 74 Wprowadzenie | str. 74 Podejście usługowe w metodykach COBIT ® i ITIL ® | str. 76 Kilka słów o bezpieczeństwie operacyjnym organizacji | str. 78 Modele sieciowe | str. 84 4.1. Model ISO OSI | str. 84 4.2. Porównanie modelu ISO/OSI z modelem TCP/IP | str. 88 Klasyfikacja ataków sieciowych według modelu ISO/OSI | str. 90 5.1. Ataki w 2. warstwie łącza danych | str. 90 5.2. Ataki w 3. warstwie sieciowej | str. 94 5.3. Ataki w 4. warstwie transportowej | str. 97 5.4. Ataki w 7. warstwie aplikacji | str. 98 5.5. Podsumowanie klasyfikacji ataków wg warstw ISO/OSI | str. 102 Firewall podstawowym elementem chroniącym sieć komputerową | str. 103 Historia eskalacji zagrożeń w cyberprzestrzeni | str. 109 Dedykowany atak APT/TPT | str. 111 Ataki APT na infrastrukturę krytyczną, szczególnie energetyczną państw | str. 116 9.1. Czynniki wpływające na podatność infrastruktury energetycznej na cyberataki | str. 117 9.2. Przykłady ataków APT na sektory energetyczne państw | str. 119 9.2.1. Ataki na elektrownie w USA, Turcji i Szwajcarii w 2017 r. | str. 119 9.2.2. Infrastruktura krytyczna wschodniej flanki NATO i Ukrainy w latach 2021/2022 | str. 120 9.3. Sytuacja w polskiej cyberprzestrzeni po 14.02.2022 r. | str. 123 9.4. Ataki na instytucje rządowe, dezinformacja społeczeństw i ingerencje w wybory | str. 125 9.4.1. Wzrost liczby ataków na sektory rządowe państw | str. 125 9.4.2. Dezinformacja w sieci | str. 127 9.4.3. Atak grupy prorosyjskich hakerów Killnet na Włochy | str. 127 9.4.4. Atak grupy haktywistów Anonymous | str. 128 9.4.5. Przykład ataku phishingowego w Polsce na Krajową Radę Komorniczą | str. 128 Stopnie alarmowe CRP obowiązujące na terytorium Polski | str. 132 Architektura zerowego zaufania | str. 134 Planowanie architektury korporacyjnej (organizacji) z cyberbezpieczeństwem | str. 134 Ontologia „Siatka Zachmana” | str. 143 Geneza powstania siatki SABSA | str. 160 Podsumowanie | str. 167 CZĘŚĆ II CYBERBEZPIECZEŃSTWO PAŃSTWA ROZDZIAŁ III EUROPEJSKI IbKRAJOWY SYSTEM CYBERBEZPIECZEŃSTWA | str. 175 Podstawy ustrojowe europejskiego cyberbezpieczeństwa | str. 175 Dyrektywa NIS | str. 179 Dyrektywa NIS 2 | str. 185 Organizacja krajowego systemu cyberbezpieczeństwa | str. 191 ROZDZIAŁ IV OCHRONA INFRASTRUKTURY KRYTYCZNEJ WbCYBERPRZESTRZENI | str. 208 Zagrożenia i ryzyka | str. 208 Cztery kroki analizy i oceny sytuacji | str. 218 2.1. Hiperboliczna mapa internetu | str. 218 2.2. Model OSI | str. 220 2.3. Matryca cyberbezpieczeństwa | str. 222 2.4. Kompetencje | str. 225 2.5. Cykl życia systemów | str. 228 Technologie kwantowe a nowe spojrzenie na problematykę cyberbezpieczeństwa | str. 228 3.1. Komputer kwantowy – zagrożenie dla cyberbezpieczeństwa | str. 230 3.2. Al