Opis
W opinii historyków wojskowości traktat hetmana Jana Tarnowskiego – Consilium rationis bellicae jest pierwszym, w pełni oryginalnym i jednocześnie najwybitniejszym dziełem staropolskiego piśmiennictwa wojskowego XVI wieku. Jan Tarnowski, z racji pełnionego urzędu hetmana wielkiego koronnego, zdobytej praktyki i doświadczenia, jako naczelny dowódca całej armii koronnej, był w sposób szczególny predestynowany do napisania traktatu o sztuce wojennej. U schyłku życia postanowił przekazać potomnym swoje bogate doświadczenie militarne. Owocem tej decyzji było dzieło opublikowane pod łacińskim tytułem Consilium rationis bellicae, ale napisane po polsku. Zostało wydane w Tarnowie w 1558 roku przez drukarza Łazarza Andrysowica, który ukończył pracę 9 marca tegoż roku. Wśród głównych zagadnień tematycznych traktatu można wyróżnić: a) ogólny problem zapewnienia właściwej obronności państwa, szczególnie na kresach południowo-wschodnich; b) strategię i taktykę, a zwłaszcza sposoby walki z Tatarami i Turkami; c) problemy szczegółowe, takie jak: organizacja, uzbrojenie, szkolenie, dyscyplina, finansowanie i zaopatrzenie wojska; d) myśl stworzenia stałego wojska zaciężnego, jako jeden z najważniejszych postulatów dzieła, ze względu na niezdatność pospolitego ruszenia do samodzielnego działania i brak środków na finansowanie obrony potocznej. Spis treściPrzedmowa wydawcy 4 Consilium rationis bellicae 9 Prooemium 10 Przedmowa (Przekład z języka łacińskiego) 12 Król jego miłość 14 Hetman 19 Wojska ciągnienie 29 Rotmistrz 32 Rycerstwo 35 Poddanie zamku 38 Furmani 38 Szynkarze 39 Obrona pospolita 40 Obrona obecna 42 Nauka kładzenia obozu 47