Opis
Książka jest pierwszą autorską monografią przedstawiającą kompleksowo współpracę państw i organizacji międzynarodowych w zapewnieniu bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego. Marian Bujnowski rozpatruje pojęcie bezpieczeństwa lotniczego, charakteryzuje rodzaje i źródła głównych zagrożeń współczesnego lotnictwa cywilnego oraz te jego elementy, które są szczególnie narażone na atak. Przedstawia kluczowe podmioty uczestniczące we współpracy międzynarodowej i rozważa ich rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa oraz analizuje polityczne, organizacyjne i ekonomiczne uwarunkowania tych działań. Część książki Autor poświęcił omówieniu roli Polski w systemie międzynarodowej współpracy w dyskutowanej dziedzinie. Bujnowski łączy prezentację obowiązujących standardów z krytycznym komentarzem, który odnosi się zwłaszcza do wpływu uwarunkowań politycznych i ekonomicznych na zapewnienie bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego. Marian Bujnowski – doktor inż. pilot, ekspert lotniczy w zakresie bezpieczeństwa i ochrony lotnictwa cywilnego. Absolwent Wyższej Oficerskiej Szkoły Lotniczej i Uniwersytetu Warszawskiego w zakresie stosunków międzynarodowych. Były pracownik Urzędu Lotnictwa Cywilnego, w którym zajmował się, miedzy innymi, współpracą ze Zrzeszeniem Władz Lotniczych (Joint Aviation Authorities – JAA) i przystosowaniem polskich standardów lotniczych do europejskich wymagań bezpieczeństwa lotniczego (Joint Aviation Requirements – JARs). Od 2007 r. pracuje jako konsultant ds. bezpieczeństwa i ochrony lotnictwa cywilnego w międzynarodowych programach finansowanych przez Unię Europejską i Bank Światowy. Autor publikacji z zakresu współpracy międzynarodowej i lotnictwa cywilnego: Jedwabny Szlak XXI wieku – międzynarodowy korytarz transportowy Europa – Kaukaz – Azja (Stosunki Międzynarodowe 2012, t. 46, nr 2), Jednolita Europejska Przestrzeń Powietrzna – ambicje a rzeczywistość (Warszawa 2014). Spis treściSpis treści Wykaz skrótów 9 Podziękowanie 15 Wprowadzenie 17 Rozdział 1. Główne zagrożenia bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego – charakter i źródła 21 1. Pojęcie bezpieczeństwa lotniczego 21 1.1. Ewolucja myślenia o bezpieczeństwie 22 2. Rodzaje zagrożeń współczesnego lotnictwa cywilnego 24 2.1. Uprowadzenie statku powietrznego 27 2.2. Piractwo powietrzne 28 2.3. Terroryzm powietrzny (lotniczy) – definiowanie zjawiska 29 2.4. Bezprawne zawładnięcie statkiem powietrznym 31 2.5. Akty bezprawnej ingerencji 32 2.6. Akty wymierzone w bezpieczeństwo lotnictwa według kryteriów europejskich organizacji międzynarodowych 33 2.6.1. Definiowanie aktów bezprawnej ingerencji w krajowych aktach prawnych 34 2.7. Akty międzynarodowego terroryzmu lotniczego 35 2.8. Terroryzm cybernetyczny 38 3. Elementy lotnictwa cywilnego szczególnie narażone na zagrożenia 40 3.1. „Atrakcyjność” statku powietrznego jako celu ataku terrorystycznego 41 3.2. Klasyfikacja uprowadzeń samolotów 42 3.3. Sposoby działania porywaczy i techniki terrorystyczne 43 3.4. Konsekwencje aktów terroru powietrznego 45 4. Źródła zagrożeń współczesnego lotnictwa cywilnego 46 4.1. Pobudki sprawców czynów przeciwko bezpieczeństwu lotnictwa cywilnego 47 4.2. Terroryzm państwowy 48 4.2.1. Państwa zbójeckie 48 4.2.2. Państwa upadłe 49 4.3. Przestępczość zorganizowana 50 4.4. Zagrożenia natury ekonomicznej 52 4.5. Zagrożenia natury operacyjnej i czynniki psychologiczne 57 4.6. Zestrzelenia cywilnych samolotów pasażerskich 60 4.6.1. Niezamierzone zestrzelenie cywilnych statków powietrznych 65 4.6.2. Zestrzelenie boeinga 777 Malezyjskich Linii Lotniczych (lot mh17) 66 4.7. Zagrożenia ze strony bezzałogowych statków powietrznych 74 4.8. Zniszczenie cywilnego statku powietrznego ze względów bezpieczeństwa 79 4.9. Niebezpieczne „gry i zabawy” 79 4.9.1. Gry wojenne – niebezpieczne zachowania wojskowych statków powietrznych 80 4.9.2. Zabawy laserami 83 5. Podsumowanie . 84 Rozdział 2. Uwarunkowania zapewnienia bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego: polityczne, organizacyjne, prawne i ekonomiczne 86 1. Podmioty uczestniczące we współpracy międzynarodowej i ich rola w zapewnieniu bezpieczeństwa lotniczego 87 1.1. Rola państwa w zapewnieniu bezpieczeństwa lotniczego 89 1.1.1. Prawa państwa wynikające z konwencji chicagowskiej 89 1.1.2. Zobowiązanie państwa do zapewnienia bezpieczeństwa lotnictwa 90 1.1.3. Wykonywanie międzynarodowych norm i zaleceń ICAO przez państwo 91 1.1.4. Funkcje państwa w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa lotniczego 92 1.2. Organizacje międzyrządowe, alianse lotnicze oraz stowarzyszenia pracownicze i środowiskowe wobec problemu zagrożeń lotnictwa 98 2. Istota i obszary współdziałania 100 2.1. Status bezpieczeństwa w regulacjach organizacji lotniczych 100 2.2. Płaszczyzny i zakres współdziałania 101 2.2.1. Płaszczyzny współdziałania w wymiarze globalnym 103 2.2.2. Biura Regionalne ICAO 115 2.2.3. Regionalne Grupy Bezpieczeństwa Lotniczego 117 2.2.4. Programy współpracy w zakresie bezpieczeństwa operacyjnego i ciągłej zdatności do lotu 117 2.2.5. Regionalne organizacje nadzorujące bezpiecze