Opis
Psychologia i pedagogika są naukami empirycznymi, a to oznacza, że jedyną drogą wprowadzenia do nich nowych twierdzeń i teorii jest konfrontacja z danymi empirycznymi. Powtarzalność badań stanowi istotną cechę poznania naukowego. Metoda eksperymentu jest taką metodą, która pozwala na powtarzalność badania, czyniąc je intersubiektywnie komunikowalnym oraz intersubiektywnie kontrolowalnym i dostarcza wiedzy o najwyższym stopniu pewności. Podręcznik wprowadza Czytelnika – studenta psychologii, pedagogiki i dyscyplin pokrewnych (np. socjologii) – w podstawy eksperymentu zarówno laboratoryjnego, jak i terenowego, opartego na porównaniach dwugrupowych i na porównaniach wielogrupowych (odwołującego się do statystycznego modelu analizy wariancji). Obejmuje on pewne „minimum” metodologiczne, którego opanowanie przez Czytelnika umożliwia poprawne zaplanowanie i przeprowadzenie badań eksperymentalnych. Autor włożył wiele wysiłku, aby te skomplikowane zagadnienia wyłożyć w sposób systematyczny i przystępny dla osób z podstawowym przygotowaniem statystycznym. Spis treściWPROWADZENIE 9 ROZDZIAŁ 1. OSOBLIWOŚCI EKSPERYMENTU W BADANIACH PSYCHOLOGICZNYCH I PEDAGOGICZNYCH – UWAGI WPROWADZAJĄCE 13 1.1. Pięć zasadniczych punktów 13 1.2. Eksperyment a teoria – zasada niesprzeczności paradygmatycznej 14 1.3. Pomiar zmiennych a teoria – zasada zgodności pomiaru zmiennych i teorii psychologicznej 16 1.4. Metodologiczne i psychologiczne kryteria dobroci planu eksperymentalnego 17 1.4.1. Kryteria metodologiczne 18 1.4.2. Kryteria psychologiczne 19 1.5. Eksperyment i interpretacja jego rezultatów – zasada zgodności rezultatu eksperymentu i teorii psychologicznej 21 1.6. Wnioski 22 Podstawowe pojęcia 25 Literatura zalecana 26 ROZDZIAŁ 2. EKSPERYMENT – PODSTAWOWE POJĘCIA I ZAŁOŻENIA 27 2.1. Zmienna 27 2.2. Zmienność i wariancja jako jej miara. Rozbicie wariancji całkowitej na wariancje cząstkowe 37 2.3. Istotność 46 2.4. Kontrola 47 2.5. Randomizacja – zasada randomizacji 48 2.6. Manipulacja 50 2.7. Eksperyment – definicja 51 Podstawowe pojęcia 52 Literatura zalecana 54 ROZDZIAŁ 3. ODMIANA JEDNO-JEDNOZMIENNOWA – PODSTAWOWE PLANY EKSPERYMENTALNE OPARTE NA PORÓWNANIACH DWUGRUPOWYCH 55 3.1. Ustalenia definicyjne i założenia wyjściowe 55 3.2. Przegląd planów eksperymentalnych i quasi-eksperymentalnych 60 3.2.1. Plan dwugrupowy z grupą eksperymentalną i grupą kontrolną – z pretestem i posttestem w obu grupach 61 3.2.2. Plan dwugrupowy z grupą eksperymentalną i grupą kontrolną – z posttestem w obu grupach 64 3.2.3. Plan dwugrupowy z grupą eksperymentalną i grupą kontrolną – z pretestem w grupie kontrolnej i posttestem w grupie eksperymentalnej 67 3.2.4. Plan czterogrupowy z dwiema grupami eksperymentalnymi i dwiema grupami kontrolnymi – z pretestem i posttestem w czterech grupach (plan Solomona) 69 3.2.5. Plan czterogrupowy z pretestem i posttestem w różnych grupach 72 3.2.6. Zwielokrotniony plan czterogrupowy z pretestem i posttestem w różnych grupach 73 3.2.7. Plan trzygrupowy z pretestem i posttestem w różnych grupach 75 3.2.8. Plan czterogrupowy przekrojowy – z pretestem i posttestem w różnych grupach 76 3.2.9. Plan jednogrupowy z pretestem i posttestem 78 3.2.10. Plan jednogrupowy z posttestem 80 3.3. Ograniczenia odmiany jedno-jednozmiennowej 81 Podstawowe pojęcia 82 Literatura zalecana 82 ROZDZIAŁ 4. ODMIANA WIELO-JEDNOZMIENNOWA – CZĘŚĆ I PLANY CZYNNIKOWE W GRUPACH KOMPLETNIE ZRANDOMIZOWANYCH 83 4.1. Podstawowe pojęcia i definicje – na przykładzie planu jednoczynnikowego (A) w grupach kompletnie zrandomizowanych 85 4.1.1. Zapis wyników 85 4.1.2. Odchylenie wyniku od średniej. Sumy kwadratów odchyleń wyników od średniej SS. Struktura pojedynczego wyniku – efekty główne czynnika A (?i) i błąd eksperymentalny (?ik) 89 4.1.3. Stopnie swobody df 93 4.1.4. Średnie kwadraty MS. Wartości oczekiwane średnich kwadratów E(MS) 96 4.1.5. Hipotezy – zerowa H0 i alternatywna H1 98 4.1.6. Podejmowanie decyzji odnośnie do H0 za pomocą testu F. Korzystanie z tablic Snedecora wartości statystyki F 100 4.1.7. Modele ANOVA: model stały (I), model losowy (II), model mieszany (III). Model ortogonalny a model nieortogonalny 101 4.1.8. Założenia . Odchylenia od założeń i transformacja wyników surowych 102 4.2. Plan jednoczynnikowy (A) w grupach kompletnie zrandomizowanych (n > 1) 106 4.3. Plan dwuczynnikowy (AB) w grupach kompletnie zrandomizowanych (n > 1) 109 4.3.1. Podstawowe pojęcia i definicje (ciąg dalszy punktu 4.1) 109 4.3.2. Analiza przykładu 117 4.4. Plan trójczynnikowy (ABC) w grupach kompletnie zrandomizowanych (n > 1) 124 4.4.1. Założenia statystyczne planu ABC 124 4.4.2. Pojęcie interakcji ABC – A| bj, A| cz, ?| ai, ?| cz, C| ai, C| bj oraz proste efekty interakcyjne AB| cz, AC| bj, BC| ai 128 4.4.3. Analiza przykładu 138 4.5. Test wielokrotnych porównań HSD Tukeya 141 4.6. Plan jednoczynnikowy w grupach kompletnie zrandomizowanych (n > 1) – porównanie p – 1 grup eksperymentalnych z 1 grupą kontrolną: test Dunnetta 145 Podstawowe pojęcia 147 Lite