Opis
Kojarzone z intelektualnym obskurantyzmem, staropolskie kalendarze astrologiczne stały się synonimem mało wartościowej literatury „groszowej”, kupowanej w kramach i w sprzedaży obwoźnej. Wśród badaczy epoki staropolskiej panuje zgoda co do tego, że przez cały XVII i XVIII wiek były one istotnym fenomenem kulturowym, a dla wielu ówczesnych czytelników jedynym – poza książką religijną – źródłem kontaktu z medium druku. Łącząc różne tradycje naukowe – w tym elementy mikrohistorii, antropologii druku i piśmienności, socjologicznej teorii czasu oraz badanń z nurtu „zwrotu ku rzeczom” – praca kładzie nacisk na antropologiczne rozumienie praktyki kulturowej, jaką było korzystanie z drukowanego kalendarza, oraz jej implikacje dla pracy pamięci, racjonalności i autorefleksji oraz postrzegania czasu. An analysis of Old Polish astrological almanacs that combines various scholarly traditions, such as elements of microhistory, anthropology of print and literacy, or the sociological theory of time. The author focuses on an anthropological understanding of the cultural practice and its implications for the functioning of memory, rationality and self-reflection, as well as the perception of time. Spis treściCZĘŚĆ PIERWSZA Rozdział 1. Rozbitkowie z morza papieru ......................... 9 Minucje, czyli okruchy .............................................................. 15 Archeologia zatroskania ............................................................ 21 Nostalgiczne déja vu .................................................................. 24 Kalendarze a niesamowitość ..................................................... 26 Metafora archeologiczna ........................................................... 28 Archeologia a antropologia kultury ........................................... 31 Wykopki biblioteczne ................................................................ 35 Rozdział 2. Punkt wyjścia, czyli stan badań nad kalendarzami ........................................................... 43 Terminologia .............................................................................. 57 Kalendarz na 1474 rok .............................................................. 60 Trzy wieki kalendarzy – podsumowanie ................................... 77 CZĘŚĆ DRUGA Rozdział 3. Kalendarze Bazylego Łuszczewskiego ......... 99 Kalendarze na lata 1668 i 1669 ................................................. 99 Kalendarz na rok 1670 ............................................................... 104 Kalendarz na rok 1671 ............................................................... 108 „Z Srzody na Czwartek po pułnocy” ....................................... 112 Praca z książką ......................................................................... 119 Szpargały trompe l’oil (dygresja) ............................................ 127 Na dorędziu ............................................................................... 132 „Jużeśmy sobie nic a nic nie winni” ........................................ 143 W górę i w dół .......................................................................... 147 Czas nas uczy pogody .............................................................. 150 „Koń biały w polu czerwonym upada”, czyli kalendarzowe prognostyki heraldyczne .................................................... 157 Oikonomia ................................................................................ 162 Dygresja „pismoznawcza” ........................................................ 169 Rozdział 4. Kalendarze Ludwika Mikołaja Grabiańskiego ................................................................. 175 Kalendarz na rok 1696 ............................................................... 175 Kalendarz na rok 1701 ............................................................... 179 Tam, skąd wynosi się biuro Orbisu .......................................... 183 Papier pakowy i turecki ............................................................ 191 Punctum, czyli lista rzeczy w drogę ......................................... 196 Coś się kończy, nic się nie zaczyna ......................................... 200 „Mazur gdy przyjedzie w nocy nad kwitnącą tatarkę...” ......... 203 Ormiński .................................................................................... 208 Geometria praktyczna, czyli ziemia jak „pieprzowe ziarko” ..... 212 Zegarek ..................................................................................... 222 Grabiański ................................................................................. 225 Miodownik in loco campestri .................................................. 230 To tu, to tam .............................................................................. 236 Mapa ......................................................................................... 241 Terytorium ................................................................................ 248 Krajo