Opis
Kształtowanie rozwiązań funkcjonalnych, organizacyjnych i instrumentalnych controllingu stanowi wciąż ważne i aktualne, chociaż złożone zagadnienie dotyczące współczesnych organizacji, zwłaszcza tych, które są zainteresowane implementacją bądź doskonaleniem controllingu. Dlatego celem niniejszego opracowania była identyfikacja i analiza rozwiązań controllingu (przede wszystkim w kontekście uwarunkowań sytuacyjnych) ze wskazaniem rozwiązań wzorcowych – z perspektywy jakości tych rozwiązań, efektywności controllingu, jakości zarządzania i efektywności organizacji. Poruszone w monografii zagadnienie zostało rozpatrzone na dwóch płaszczyznach badawczych: teoriopoznawczej – w wymiarze teoretycznym i metodycznym – oraz empirycznej. Stąd przedstawione w monografii rezultaty naukowo-badawcze łączą aspekty teoretyczno-metodyczne z empirycznymi. Spis treściWstęp 5 1. Teoretyczne podstawy controllingu 17 1.1. Geneza i rozwój controllingu 17 1.1.1. Początki controllingu na świecie (lata 1778–1976) 18 1.1.2. Powstanie controllingu w Polsce (lata 1989–1994) 19 1.1.3. Wzrastające zainteresowanie controllingiem w polskiej nauce i praktyce (lata 1995–2005) 21 1.1.4. Początek XXI wieku – dynamiczny rozwój controllingu w Polsce (od 2006) 23 1.2. Pojęcie i istota controllingu 25 1.3. Cechy controllingu, porównanie controllingu z innymi metodami i koncepcjami zarządzania 38 1.4. Rodzaje controllingu 49 1.5. Zarządzanie controllingowe 57 2. Implementacja controllingu w organizacji 61 2.1. Cele stosowania controllingu 61 2.2. Czynniki sytuacyjne wpływające na stosowanie controllingu 68 2.2.1. Wielkość organizacji a stosowanie controllingu 70 2.2.2. Dynamika otoczenia organizacji a stosowanie controllingu 73 2.2.3. Inne czynniki wpływające na stosowanie controllingu 75 2.2.4. Pierwotne warunki wstępne implementacji controllingu jako uwarunkowanie jego stosowania 79 2.3. Kształtowanie rozwiązań controllingu – uniwersalizm vs. różnorodność 81 2.4. Czynniki wpływające na kształt rozwiązań controllingu 89 2.4.1. Czynniki „controllingotwórcze” – uwagi wstępne 90 2.4.2. Staż controllingu a kształt rozwiązań controllingu w organizacji 98 3. Rozwiązania controllingu w organizacji 107 3.1. Rozwiązania funkcjonalne controllingu 107 3.1.1. Istota rozwiązań funkcjonalnych controllingu 107 3.1.2. Funkcje controllingu 108 3.1.3. Obszary odniesienia controllingu 117 3.1.4. Zadania controllingu 122 3.1.5. Czynniki sytuacyjne a rozwiązania funkcjonalne controllingu 127 3.2. Rozwiązania organizacyjne controllingu 139 3.2.1. Istota rozwiązań organizacyjnych controllingu 139 3.2.2. Controllerzy jako realizatorzy idei controllingu 140 3.2.3. Ośrodki odpowiedzialności w controllingu 149 3.2.4. Czynniki sytuacyjne a rozwiązania organizacyjne controllingu 160 3.3. Rozwiązania instrumentalne controllingu 176 3.3.1. Istota rozwiązań instrumentalnych controllingu 176 3.3.2. Wstępna dyskusja na temat różnorodności skrzynki narzędziowej controllingu 177 3.3.3. Klasyczne narzędzia controllingu 180 3.3.4. Informatyzacja w controllingu 188 3.3.5. Czynniki sytuacyjne a rozwiązania instrumentalne controllingu 190 4. Przegląd koncepcji controllingu 197 4.1. Istota koncepcji controllingu 197 4.2. Controlling jako poszerzona rachunkowość finansowa 199 4.3. Controlling jako informacyjne wspomaganie zarządzania 201 4.4. Controlling jako koordynacja zarządzania 203 4.5. Controlling jako szczególna forma zarządzania 205 4.6. Porównanie koncepcji controllingu 208 4.7. Czynniki sytuacyjne a koncepcje controllingu 211 5. Jakość rozwiązań controllingu 215 5.1. Istota jakości rozwiązań controllingu 215 5.2. Jakość i efektywność controllingu a jakość rozwiązań controllingu 220 5.3. Jakość zarządzania organizacją i efektywność funkcjonowania organizacji a jakość rozwiązań controllingu 232 5.4. Ocena jakości rozwiązań controllingu 242 5.5. Rozwiązania wzorcowe controllingu 249 6. Metodyka i obszar badania empirycznego 257 6.1. Cele i plan badania empirycznego 257 6.2. Kwestionariusz badawczy 259 6.3. Zmienne podlegające badaniu 260 6.4. Procedura badawcza 261 6.5. Charakterystyka badanych organizacji 262 7. Analiza czynników sytuacyjnych stosowania controllingu w badanych organizacjach 265 7.1. Stosowanie controllingu a czynniki sytuacyjne 266 7.2. Waga czynników sytuacyjnych wpływających na stosowanie controllingu 271 7.3. Wnioski z ETAPU 1 273 8. Analiza rozwiązań controllingu w badanych organizacjach 275 8.1. Rozwiązania funkcjonalne – cele controllingu 276 8.2. Rozwiązania funkcjonalne – zadania controllingu 280 8.3. Rozwiązania funkcjonalne – obszary organizacji objęte controllingiem 284 8.4. Rozwiązania organizacyjne – sposób włączania controllerów w strukturę organizacyjną 288 8.5. Rozwiązania organizacyjne – liczba osób realizujących zadania controllingu 294 8.6. Rozwiązania organizacyjne – role controllera 296 8.7. Rozwiązania organizacyjne – uprawnienia decyzyjne controllera 298 8.8. Rozwiązania organizacyjne – rodzaj ośrodków odpowiedzialności 300 8.9. Rozwiązania org