1812

Opis

„Podczas odwrotu nawyk zwyciężania kosztował nas dro- żej niż kiedykolwiek. Chwalebny zwyczaj maszerowania zawsze naprzód – gdy przyszło do wycofywania się – zro- bił z nas po prostu uczniaków. Nigdy nie słyszałem o go- rzej zorganizowanym odwrocie” Caulaincourt „Skrajna nędza nie wie co to prawa człowieka. Często podporządkowuje się wszystko instynktowi samozacho- wawczemu.” Luiza Fusil nad Berezyną „Nigdy, do dnia kiedy to piszę, w 1828 roku, nie widzia- łem relacji z tego odwrotu, którą mógłbym uznać za prze- sadną. W istocie jestem pewien, że względem tego, co mu- sieli znosić jego uczestnicy – przesada jest niemożliwa.” Porucznik Vossler „Być może, ze względu na honor ludzkości, nie powinie- nem opisywać wszystkich tych przerażających scen. Zde- cydowałem się jednak spisać wszystko to, co widziałem. A jeśli w czasie tej kampanii popełniono czyny haniebne, to należy pamiętać, że zdarzały się i szlachetne.” Sierżant Bourgogne